You are here

Choroby zbóż

Zboża są dominującą w Polsce grupą uprawianych roślin, stanowiąc podstawę bezpieczeństwa żywnościowego kraju oraz bazę pokarmową dla hodowli zwierząt. Jednak wyprodukowanie odpowiedniej ilości plonu dobrej jakości nie jest proste, ponieważ liczne choroby zbóż stanowią niebezpieczeństwo dla upraw, a ponadto są bezpośrednim zagrożeniem dla konsumentów: ludzi oraz skarmianych zwierząt. Niestety wszystkie uprawiane w Polsce zboża są narażone na atak patogenów. Wśród nich wymienić można wiele takich, które infekują więcej niż jeden gatunek zbóż.

Brunatna plamistość liści

Brunatna plamistość liści

Brunatna plamistość liści zbóż to choroba atakująca pszenicę, żyto i pszenżyto,...

Choroby

Czerń zbóż

Czerń zbóż, znana też pod nazwą czerni kłosów, to choroba wywoływana przez grzyby z...

Fuzarioza kłosów - zdjęcie 1

Fuzarioza kłosów

Fuzarioza kłosów zbóż to choroba wywoływana przez grzyby określane zbiorczo mianem...

Choroby

Głownia zwarta jęczmienia

Głownia zwarta jęczmienia wywoływana jest przez grzyb Ustilago hordei należący do...

Choroby

Głownia pyląca pszenicy

Głownia pyląca pszenicy wywoływana jest przez grzyb Ustilago tritici (synonim Ustilago...

Głownia pyląca jęczmienia - Zdjęcie 2

Głownia pyląca jęczmienia

Głownia pyląca jęczmienia to jedna z najpowszechniejszych chorób zbóż wywołana przez...

Łamliwość podstawy źdźbła

Łamliwość podstawy źdźbła

Łamliwość podstawy źdźbła jest uważana za najważniejszą chorobę podstawy źdźbła,...

Mączniak prawdziwy zbóż i traw

Mączniak prawdziwy zbóż i traw

Choroba ta występuje powszechnie na terenie całego kraju. Jej sprawcą jest grzyb...

Pałecznica zbóż i traw

Pałecznica zbóż i traw

Pałecznica zbóż i traw, zwana też zgnilizną ozimin, to choroba wywołana poprzez grzyby...

Pasiastość liści jęczmienia - zdjęcie 1

Pasiastość liści jęczmienia

Pasiastość liści jęczmienia to choroba jęczmienia jarego i ozimego, wywoływana przez...

Plamistość siatkowa jęczmienia

Plamistość siatkowa jęczmienia

Plamistość siatkowa jęczmienia to choroba wywoływana przez grzyba Pyrenophora teres,...

Pleśń śniegowa zbóż i traw

Pleśń śniegowa zbóż i traw

Pleśń śniegowa zbóż i traw wywoływana jest przede wszystkim przez grzyb Microdochium...

Rdza brunatna - Zdjęcie 2

Rdza brunatna

Rdza brunatna jest chorobą, której sprawcą jest grzyb Puccinia recondita. Jego...

Rdza jęczmienia

Rdza jęczmienia

Rdza jęczmienia to choroba wywoływana przez będącego obligatoryjnym pasożytem grzyba...

Rynchosporioza zbóż

Rynchosporioza zbóż

Rynchosporioza zbóż, nazywana też plamistością obwódkową zbóż, to choroba, której...

Septorioza paskowana liści - Zdjęcie 3

Septorioza paskowana liści

Septorioza paskowana liści to choroba atakująca przede wszystkim pszenicę, choć objawy...

Septorioza plew

Septorioza plew

Septorioza plew to choroba atakująca głównie uprawy pszenicy, choć spotykana jest...

Choroby

Sporysz zbóż i traw

Sporysz zbóż i traw jest wywoływany przez grzyb workowy buławinka czerwona (łac....

Śnieć cuchnąca pszenicy - teaser

Śnieć cuchnąca pszenicy

Śnieć cuchnąca pszenicy to choroba odnasienna, wywoływana przez grzyba Tilletia...

Choroby zbóż atakujące korzenie i źdźbła

Patogeny zaliczające się do tej grupy atakują rośliny już od samego początku ich wzrostu, stanowiąc zagrożenie dla kiełkujących siewek. Wymienić tutaj można m.in. zgorzel siewek, która poraża pszenicę, pszenżyto, żyto, jęczmień i owies.

Choroby zbóż atakujące korzenie i źdźbła to:

  • łamliwość podstawy źdźbła, stanowiąca zagrożenie dla pszenicy, żyta, pszenżyta, owsa i jęczmienia,
  • zgorzel podstawy źdźbła, atakujący pszenicę, żyto oraz pszenżyto,
  • ostra plamistość oczkowa, zwana też rizoktoniozą zbóż, która poraża pszenicę, żyto, pszenżyto, jęczmień i owies,
  • fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni, atakująca pszenicę i jęczmień,
  • głownia źdźbłowa, charakterystyczna dla żyta.

Choroby zbóż atakujące liście

Są to przede wszystkim:

  • fuzarioza liści, atakująca pszenicę, żyto, pszenżyto i jęczmień,
  • rdza brunatna, która atakuje pszenicę i żyto, czasami te choroby zbóż są opisywane oddzielnie z uwagi na różnice w objawach dla poszczególnych gatunków,
  • rdza żółta zbóż i traw, która poraża jęczmień, żyto i pszenicę,
  • mączniak prawdziwy zbóż i traw, który poza liśćmi atakuje też kłosy zbóż, takich jak pszenica, jęczmień, żyto, pszenżyto,
  • brunatna plamistość liści, czyli DTR, porażająca głównie pszenicę,
  • septorioza paskowana liści, która poraża głównie pszenicę,
  • plamistość siatkowa jęczmienia.

Rozwijające się i dojrzewające kłosy zbóż atakowane są przez takie choroby zbóż, jak:

  • głownia pyląca pszenicy, która poraża pszenicę,
  • głownia pyląca owsa, charakterystyczna tylko dla tego gatunku,
  • głownia pyląca jęczmienia, atakująca jęczmień,
  • głownia zwarta jęczmienia, atakująca również jęczmień,
  • fuzarioza kłosów, wywoływana przez klika gatunków grzybów i atakująca pszenicę, jęczmień, żyto i pszenżyto,
  • śnieć cuchnąca pszenicy, która poza pszenicą poraża też jęczmień, pszenżyto i żyto,
  • śnieć karłowa pszenicy, która poza pszenicą stanowi zagrożenie dla żyta i pszenżyta,
  • septorioza plew pszenicy, atakująca także żyto, pszenżyto i jęczmień,
  • czerń zbóż poraża kłosy pszenicy, pszenżyta, żyta, jęczmienia, atakująca także owies,
  • sporysz poraża kłosy pszenicy, jęczmienia, żyta i pszenżyta.

By zwalczać choroby zbóż, wykorzystuje się zarówno odpowiednią agrotechnikę oraz hodowlę odpornościową, jak i ochronę chemiczną: opryski lub zaprawianie nasion. Techniki te pozwoliły na ograniczanie występowania wielu niegdyś pospolitych chorób, np. śnieci cuchnącej pszenicy.

Choroby zbóż wywoływane przez inne czynniki

Ważną grupę czynników wywołujących choroby zbóż stanowią wirusy, choć ich znaczenie wzrosło dopiero w ostatnich latach. Jest to związane ze zmianami klimatycznymi, takimi jak okresy wydłużenia jesiennej wegetacji, a także zmianami w agrotechnice (wcześniejsze siewy, intensyfikacja produkcji). Najważniejszymi wirusowymi chorobami w Polsce są: żółta karłowatość jęczmienia, żółta mozaika jęczmienia, odglebowa mozaika zbóż oraz karłowatość pszenicy. Walka z nimi opiera się na zwalczaniu wektorów choroby, którymi najczęściej są mszyce i skoczki żerujące na zbożach.

Innym czynnikiem wywołującym choroby zbóż są bakterie. Za jedną z najgroźniejszych uchodzi bakteryjne czernienie pszenicy, wywoływane przez Xanthomonas translucens pv. translucens. Choroba ta atakuje pszenicę i może doprowadzić do 40% strat w plonie. Jedyną metodą walki z nią jest uprawa odpornych odmian.

Inne choroby zbóż, których sprawcami są bakterie, to między innymi:

  • czernienie nasady plew pszenicy,
  • bakteryjna plamistość liści pszenicy,
  • brunatnienie (melanizacja) źdźbła pszenicy,
  • bakteryjna mozaika pszenicy,
  • biała pasiastość liści pszenicy,
  • różowienie ziarniaków pszenicy.

Lista chorób zbóż jest dłuższa i wciąż pojawiają się na niej kolejne pozycje, ponieważ wraz ze zmianami klimatycznymi będą występować w Polsce nowe patogeny zarówno pochodzące z zagranicy, jak i te, którym te zmiany pozwoliły na przeskoczenie bariery gatunkowej.