You are here

Atlas Chorób i Szkodników


Rdza brunatna

Rdza brunatna jest chorobą, której sprawcą jest grzyb Puccinia recondita. Jego podgatunki są wyspecjalizowane w porażaniu poszczególnych gatunków zbóż. Patogen atakuje przede wszystkim pszenicę i żyto. Choroba jest rozpowszechniona we wszystkich rejonach, w których uprawia się pszenicę ozimą i jarą oraz żyto i pszenżyto.


Septorioza plew

Septorioza plew to choroba atakująca głównie uprawy pszenicy, choć spotykana jest także na życie i pszenżycie. Nazwa pochodzi od dawnego łacińskiego określenia stadium konidialnego patogenu: Septoria nodorum. Obecnie używana nazwa tego stadium to Stagonospora nodorum, z kolei stadium doskonałe to workowiec Phaeosphaeria nodorum.


Brunatna plamistość liści

Brunatna plamistość liści zbóż to choroba atakująca pszenicę, żyto i pszenżyto, rzadziej jęczmień. Sprawcą zakażenia jest grzyb workowiec Pyrenophora tritici-repenti, którego stadium konidialne to Drechslera tritici-repentis. Od tej właśnie nazwy pochodzi popularny skrót, którym określa się tę chorobę, czyli DTR.


Chwościk buraka

Chwościk buraka jest chorobą wywoływaną przez grzyb Cercospora beticola, który jest stadium konidialnym gatunku z rodzaju Mycosphaerella. Patogen atakuje zarówno buraki cukrowe, jak i ćwikłowe – przez cały okres wegetacji tych roślin, nasilając się w lipcu lub na początku sierpnia. Źródłem zakażenia są resztki roślin buraka, pozostałe po zbiorach, a także chwasty z rodziny komosowatych.


Choroby słonecznika

Słonecznik zwyczajny (Helianthus annuus) to coraz popularniejszy gatunek użytkowy, choć i jego odmiany ozdobne cieszą się niezmiennie wysokimi notowaniami. Odmiany użytkowe uprawiane są ze względu na nasiona, które mają szerokie zastosowanie – począwszy od produkcji oleju, przez produkcję przekąsek i dodatek do żywności (piekarnictwo, cukiernictwo), aż do surowca służącego do produkcji kiszonek i zielonki oraz śruty stosowanej w żywieniu bydła.


Zgnilizna twardzikowa w rzepaku

Zgnilizna twardzikowa w rzepaku wywoływana jest przez grzyb, workowiec Sclerotinia sclerotiorum. Zakażenie stwarza szczególnie duże zagrożenie w uprawach rzepaku ozimego, choć także odmiana jara nie pozostaje w pełni bezpieczna. Ponadto, patogen ten jest w stanie atakować inne gatunki roślin, również te należące do odmiennych rodzin botanicznych – łącznie jest to ponad 400 gatunków.


Choroby buraka cukrowego

Burak cukrowy jest jednym z najważniejszych gatunków polowych, uprawianych w Polsce. Jednak także jego uprawy są celem ataku wielu patogenów. Choroby buraka cukrowego powodują wymierne straty finansowe, związane ze zmniejszeniem uzyskiwanych plonów i pogorszeniem ich jakości. Warto więc poznać przeciwnika, z którym planuje się walczyć.


Choroby rzepaku ozimego

Rzepak to podstawowy gatunek oleisty uprawiany w Polsce. Ma on wysokie wymagania co do warunków uprawy, a ponadto jest atakowany przez wiele patogenów. Choroby rzepaku ozimego mogą spowodować poważne straty plonu – zarówno pod względem wysokości źdźbeł, jak i w wielu przypadkach pogorszonej jakości zebranego ziarna.


Czerń krzyżowych w rzepaku

Czerń krzyżowych w rzepaku to choroba, której sprawcami są grzyby z rodzaju Alternaria (Alternaria brassicae, Alternaria brassicicola i Alternaria alternata). Patogen atakuje rzepak we wszystkich jego fazach rozwojowych, począwszy od siewek, aż do wytworzenia nasion.


Głownia zwarta jęczmienia

Głownia zwarta jęczmienia wywoływana jest przez grzyb Ustilago hordei należący do podstawczaków (Basidiomycota) i atakuje uprawy jęczmienia zarówno ozimego, jak i jarego. Sporadycznie poraża także owies i żyto.


Szara pleśń w rzepaku

Sprawcą szarej pleśni w rzepaku jest grzyb Botrytis cinerea, który jako gatunek polifagiczny atakuje liczne odmiany roślin uprawnych. Rozwojowi choroby sprzyja wysoka wilgotność powietrza (około 90%) przy optymalnych temperaturach: 10-18°C. Ryzyko porażenia roślin zwiększają uszkodzenia tkanek okrywających wywołane przez przymrozki, mróz, grad, suszę czy szkodniki, a nawet przez sprzęt polowy oraz rozsiewane nawozy sztuczne.


Sucha zgnilizna kapustnych w rzepaku

Sucha zgnilizna kapustnych w rzepaku to jedna z najgroźniejszych chorób grzybowych atakujących ten gatunek. Wywoływana jest przez dwie odmiany grzybów: Leptoshaeria maculans i Leptospheria biglobosa. Z kolei stadium konidialne znane jest pod nazwą Phoma lingam. Ten pierwszy gatunek dominuje w zachodniej części Polski, atakując pędy – głównie szyjki korzeniowe roślin.


Plamistość siatkowa jęczmienia

Plamistość siatkowa jęczmienia to choroba wywoływana przez grzyba Pyrenophora teres, którego stadium konidialne, czyli niedoskonałe, znane jest pod nazwami: Drechslera teres lub Helminthosporium teres. Grzyb ten atakuje zarówno rośliny odmian ozimych, jak i jarych, znajdujące się w różnych fazach rozwoju, począwszy od wschodów, aż do końca fazy kłoszenia.


Pasiastość liści jęczmienia

Pasiastość liści jęczmienia to choroba jęczmienia jarego i ozimego, wywoływana przez grzyby Pyrenophora graminea Ito et Kuribayashi. Jego stadium niedojrzałe znane jest pod nazwą Drechslera graminea Shoem (synonim Helminthosporium gramineum Rabenh.).


Śnieć cuchnąca pszenicy

Śnieć cuchnąca pszenicy to choroba odnasienna, wywoływana przez grzyba Tilletia tritici (inaczej Tilletia caries). Gatunek ten może bytować w glebie, jednak przede wszystkim rozwija się we wnętrzu wzrastających roślin, gdzie swoją obecność uwidacznia w okresie dojrzewania.


Fuzarioza kłosów

Fuzarioza kłosów zbóż to choroba wywoływana przez grzyby określane zbiorczo mianem fuzariów. Odpowiadają za nią trzy gatunki z rodzaju Fusarium: F avenaceum (inaczej Gibberella avenacea), F. graminearum (inaczej Gibberella zeae) i F. culmorum oraz grzyb Microdochium nivale (inaczej Monographella nivalis), który wydzielono z rodzaju Fusarium, w wyniku szczegółowych badań formy doskonałej. Choroba ta występuje szeroko w głównych regionach uprawy zbóż.


Łamliwość podstawy źdźbła

Łamliwość podstawy źdźbła jest uważana za najważniejszą chorobę podstawy źdźbła, wywoływaną przez grzyb Oculimacula yallundae (Tapesia yallundae). Na zaatakowanych roślinach można zaobserwować dwa morfotypy formy niedoskonałej. Pierwszy z nich (typ R) poraża komórki i tkanki naczyniowe roślin, które przerasta i powoduje ograniczenie transportu wody i asymilatów do kłosa. Skutkuje to dużymi stratami ziarna


Rynchosporioza zbóż

Rynchosporioza zbóż, nazywana też plamistością obwódkową zbóż, to choroba, której sprawcą jest grzyb Rhynchosporium secalis. Patogen ten poraża jęczmień ozimy, jęczmień jary i żyto, a w mniejszym stopniu również pszenżyto oraz pszenicę, w której jednak nie ma to znaczenia


Septorioza paskowana liści

Septorioza paskowana liści to choroba atakująca przede wszystkim pszenicę, choć objawy obserwowane są też na pszenżycie oraz innych zbożach. Wywoływana jest ona przez grzyb Zymoseptoria tritici (synonim Septoria tritici), którego stadium płciowym jest Mycosphaerella graminicola.


Głownia pyląca pszenicy

Głownia pyląca pszenicy wywoływana jest przez grzyb Ustilago tritici (synonim Ustilago segetum var. tritici) należący do podstawczaków (Basidiomycota), a jego ofiarą pada zarówno pszenica ozima, jak i jara, choć może też porażać żyto i pszenżyto. Chorobę nazywa się potocznie smoluchą lub murzonką – z powodu ciemnej masy zarodników wykształcanych w porażonych ziarnach.


Mączniak prawdziwy zbóż i traw

Choroba ta występuje powszechnie na terenie całego kraju. Jej sprawcą jest grzyb Blumeria graminis. Pierwotnie został on opisany pod nazwą Erysiphe graminis i na tej podstawie wywoływane przez niego porażenie zaliczono do mączniaków prawdziwych, czyli chorób wywoływanych przez grzyby z rzędu Erysiphales. Patogen atakuje wiele gatunków, zarówno uprawnych, jak i dziko rosnących.


Choroby zbóż

Zboża są dominującą w Polsce grupą uprawianych roślin, stanowiąc podstawę bezpieczeństwa żywnościowego kraju oraz bazę pokarmową dla hodowli zwierząt. Jednak wyprodukowanie odpowiedniej ilości plonu dobrej jakości nie jest proste, ponieważ liczne choroby zbóż stanowią niebezpieczeństwo dla upraw, a ponadto są bezpośrednim zagrożeniem dla konsumentów: ludzi oraz skarmianych zwierząt.