You are here

Żółtaczka buraka


Żółtaczka buraka – objawy, szkodliwość i zapobieganie

Żółtaczka buraka (nekrotyczna) jest bardzo groźną chorobą buraka cukrowego powodowaną przez wirusy BYV i BMYV. Jest przenoszona przez szkodniki – mszyce. Znacząco wpływa na plon obniżając jego wysokość (nawet o 1/3), a także jakość (korzenie zawierają mniej cukru). Zbiera żniwo na plantacjach w wielu europejskich krajach. Jak zapobiegać żółtaczce buraka?

Żółtaczka buraka – podstawowe informacje

Od 1958 roku wiadomo, że żółtaczka buraka jest powodowana przez wirusy: BYV (Beet yellows virus) i BMYV(Beet mild yellowing virus). Pierwszy wirus jest przenoszony głównie przez mszyce trzmielowo-burakowe i brzoskwiniowo-ziemniaczane. Wirusy łagodnej żółtaczki buraka są przenoszone także przez kilka innych gatunków mszyc. W pierwszym przypadku mszyca zaraża wirusem przez 2-3 dni (do wylinki). Natomiast BMTV jest przenoszony przez szkodniki w sposób trwały. Krąży w ciele owadów, które posiadają zdolność infekcji roślin przez całe życie. Patogeny chorobotwórcze zimują na zainfekowanych organach roślin uprawnych oraz na chwastach. Chorobie sprzyjają łagodne zimy (łatwiejsze zimowanie mszyc).

Wirusy BYV i BMYV pojawiły się w uprawie buraków cukrowych na przełomie XIX i XX wieku. W Polsce żółtaczkę buraka odnotowano po raz pierwszy w 1937 roku.

Charakterystyczne objawy żółtaczki buraka

W początkowej fazie infekcji blaszki liściowe ciemnieją i sztywnieją. Stopniowo żółkną na całej powierzchni począwszy od brzegów. Z czasem stają się kruche i charakterystycznie „chrzęszczą” podczas zgniatania. To symptom na tyle charakterystyczny, że pozwala odróżnić chorobę wirusową od fizjologicznej, tzn. niedoboru składników pokarmowych. Kolejno na liściach pojawiają się nekrotyczne, brunatne plamy i stopniowo dochodzi do ich zamierania.

W przypadku łagodnej odmiany choroby (BMYV) na liściach występują żółtopomarańczowe plamy bez nekrotycznych przebarwień. Liście, podobnie jak powyżej, są grube i kruche.

Wirusy różnią się budową molekularną, zakresem żywicieli, szkodliwością i – jak widać powyżej – także objawami.

Szkodliwość żółtaczki buraka – straty w wysokości i jakości plonu

Pojawienie się wirusa na plantacji może spowodować stratę w plonie buraka cukrowego rzędu 30%. Żółtaczka ogranicza powierzchnię asymilacyjną liści, co negatywnie wpływa na efektywność fotosyntezy. W liściach najsilniej porażonych ta zdolność całkowicie zanika. Jednocześnie spada zawartość cukru w korzeniach (do 2%), przez co obniża się ich wartość. Pomimo, że prowadzone są badania genetyczne nad nowymi, odpornymi odmianami, żółtaczka buraka powoduje ogromne straty ekonomiczne w Europie. Jak podaje swiatrolnika.info, we Francji w 2020 roku kosztowała rolników co najmniej 100mln euro. Problem nasilił się od 2018 roku, gdy w krajach Unii Europejskiej rozszerzono zakaz stosowania neonikotynoidów. Insektycydy zawierające substancje aktywnie czynne należące do tej grupy były kluczowe w walce z wektorami wirusów – mszycami.

Zapobieganie wirusom Beet yellows virus i Beet mild yellowing virus

Brakuje skutecznych preparatów, które bezpośrednio zwalczałyby szkodliwe mikroorganizmy odpowiedzialne na żółtaczkę buraka, dlatego stosuje się różnorodne działania profilaktyczne:

  • Walkę ze szkodnikami, w tym wypadku z mszycami. Istotna jest szybka reakcja i likwidacja szkodników już w chwili ich pojawienia się. Obecnie do ochrony plantacji buraka wykorzystuje się m.in. Karate Zeon zawierający lambda-cyhalotrynę (związek z grupy pyretroidów).
  • Walkę z chwastami – dotyczy to zarówno bezpośredniego miejsca upraw, jak i miedz. Wirusy mogą zimować na chwastach. Szczególnie istotne jest zwalczanie tych szczególnie lubianych przez mszyce, a często zanieczyszczających uprawy buraka, tj. tasznika pospolitego, gwiazdnicy pospolitej i starca zwyczajnego.
  • Zrównoważone nawożenie – nie można stosować nadmiernych dawek azotu, które zwiększają podatność roślin na szkodniki.
  • Stosowanie płodozmianu.

Żółtaczka buraka to choroba, której nie da się skutecznie zwalczyć, gdy już wystąpi. Dlatego wszelkie działania skupiają się na zapobieganiu jej występowania.