Ploniarka zbożówka

Oscinella frit L.

Szkodnik, rośliny żywicielskie

Owad dorosły to muchówka długości około 2 mm o lśniąco czarnym ciele, czer­wonych oczach. Larwa ma około 4 mm długości jest smu­kła, lśniąco­biała, w późniejszych stadiach żółtawa, bez nóg, z jedną parą czarnych silnych haków gębowych i dwiema mały­ mi brodawkami z tyłu ciała. Ploniarka zbożówka żeruje na wszystkich gatunkach zbóż, kukurydzy oraz trawach uprawnych i dziko rosnących. Żyto ozime z powodu długiego okresu kwitnienia jest ważnym źródłem pożywienia jako dostarczyciel pyłku dla ploniarek drugie­ go pokolenia.

Opis uszkodzeń, możliwość popełnienia błędu

Szkody powodowane przez żerowanie pierwszego pokolenia ploniarki zbożówki można obserwować od fazy czwartego liścia kukurydzy, najlepiej widoczne są jednak w fazie od 5­6 liści. Larwy wgryza­ ją się w tkankę liścia, gdy te znajdują się jeszcze w fazie „rurek” liściowych. Lekkie szkody objawiają się rzędami dziur, bie­gnących równolegle wzdłuż blaszki liścio­wej, przechodzących następnie w bar­dziej lub mniej wyżarte „rynny” (bruzdy). Naczynia biegnące równolegle do wże­rów stają się żółte, a na obrzeżach sre­brzyste. Muchówka powoduje największe szkody, gdy larwy uszkodzą lub zniszczą stożek wzrostu kukurydzy. Powoduje to zakłóce­ nie dalszego rozwoju rośliny: tworzą się różne zniekształcenia pokroju, liście deformują się (poskręcane, pofałdowane, zwinięte, obłamane lub splecione ze sobą), występuje karłowatość, rośliny wytwarzają 1­2 pędy boczne, a niekiedy zamierają. Takie uszkodzenia są przyczy­ ną znacznej obniżki plonów kukurydzy. Uszkodzenia powodowane przez ploniar­kę zbożówkę mogą być błędnie przypisa­ne złemu stosowaniu herbicydów.

Biologia

W stadium rozwoju trzeciego liścia sami­ce ploniarki zbożówki nalatują z ozimin, nieużytków i składają pojedynczo od 25 do 35 jaj na roślinach kukurydzy. Kilka dni później wylęgają się larwy, przemiesz­czające się z podstawy łodygi do stożka wzrostu rośliny. Larwy żerują na młodych wykształcających się liściach, czasami uszkadzają również stożek wzrostu rośli­ny. Ploniarka zbożówka wytwarza w ciągu roku trzy pokolenia, jednakże drugie i trzecie pokolenie tego szkodnika nie stanowi już zagrożenia dla upraw kuku­rydzy. Zimują larwy wewnątrz roślin zbóż ozi­mych i traw.

Znaczenie gospodarcze

Ploniarka zbożówka jest najbardziej roz­przestrzenionym szkodnikiem w kukury­dzy występującym na terenie całego kra­ju. Jej liczebność jest różna w poszcze­gólnych latach, a wielkość uszkodzeń zależy w dużej mierze od warunków meteorologicznych, terminu siewu (szcze­gólnie niebezpieczne są późne siewy w maju) i stosowanych zabiegów ochro­ny roślin. Ploniarce zbożówce sprzyjają chłodne wiosny, natomiast gdy jest cie­pło jej szkodliwość maleje. Na dużych plantacjach każdego roku powstają mniejsze lub większe szkody. Następ­stwem średniego lub silnego nasilenia występowania szkodnika jest obniżenie plonu zielonej masy kukurydzy, brak lub zawiązywanie źle wykształconych kolb, jak również znaczne zwiększenie praw­dopodobieństwa wystąpienia głowni kukurydzy. Średnie straty w plonach ziar­na kukurydzy powodowane przez tego szkodnika wynoszą około 10%, a w poszczególnych latach wahają się od ułamka do 20%. Oprócz kukurydzy, ploniarka jest poważ­ nym szkodnikiem innych upraw zbożo­wych jak też traw uprawnych.